Turska autorka Tezer Ozlu nedavno je prvi put predstavljena čitaocima u Srbiji autobiografskim, psihološkim romanom „Hladne noći detinjstva“, koji je nedavni objavio beogradski „Magnus“ u prevodu Svetlane Perišić-Mišić. Roman koji se originalno pojavio 1980, u fragmentima prikazuje autorkino detinjstvo, mladost i prve godine zrelog života, obeležene traumama, neskladnim porodičnim odnosima i iskustvima u psihijatrijskoj bolnici.

Roman „Hladne noći detinjstva“ smatra se jednim od ključnih dela turske književnosti koja se bave temom usamljenosti i otuđenja. Autorka otvara univerzalna pitanja o slobodi, osećaju nepripadanja i potrazi za smislom, o teretu ženskog identiteta u društvu i borbi sa unutrašnjim konfliktima uz stalno prisustvo mentalne patnje. Oslanjajući se u pripovedanju izrazito lirskog prizvuka na stvarne događaje iz svog života, sećanja i lične refleksije, ona gradi most između autobiografije i fikcije. Kroz unutrašnje monologe i tok svesti poetskim narativom čitacu otvara intimni, skriveni svet pojedinca. Upravo zbog takvog stila u svom književnom opusu Ozlu je prozvana „melanholičnom princezom“ turske književnosti i svrstana među najznačajnije turske književnice druge polovine 20. veka.

Tezer Ozlu (1943-1985) sa tri „različite“ knjige koje je objavila za života, postala je jedno od najautentičnijih pera koje je turska književnost izgubila u veoma ranoj dobi. Pohađala je Austrijsku žensku gimnaziju. Svoju prvu knjigu „Eski Bahçe“ (1978) sastavila je od priča koje su objavljivane u časopisima nakon 1965. Njen prvi roman „Hladne noći detinjstva“ prikazuje kako se pojedinac, počevši od detinjstva, suočava sa životom koji ga obuzima – ponekad grubim i fizičkim, ponekad suptilnim i posrednim pritiscima – i kako proživljava ili mu se ne dozvoljava da proživi svoju različitost i neprilagođenost. Sve to obrađuje na izuzetno potresan i suptilan način, „osećajući to na sopstvenoj koži“.

Drugi roman izvorno pisan na nemačkom jeziku objavila je 1982, a pod naslovom „Auf den Spuren eines Selbstmords“ autorka nastavlja potragu za smislom života, prateći tragove i tematske niti trojice pisaca kojima se divila: Zvevoa, Kafke i Pavezea. Ovo delo je osvojilo „Marburšku književnu nagradu“. Kasnije je knjiga, u izvesnom smislu, ponovo stvorena na turskom jeziku pod naslovom „Yaşamın Ucuna Yolculuk“ (1984), u prevodu i obradi same autorke.

Nakon smrti Tezer Ozlu, njena prva zbirka priča, zajedno sa kasnije napisanim pričama, objavljena je pod naslovom „Eski Bahçe – Eski Sevgi“ (1987). Neki dnevnički i pripovedni fragmenti sabrani su u maloj knjižici pod nazivom „Kalanlar“ (1990), a njen scenario „Zaman Dışı Yaşam“ objavljen je 1998. godine. Nakon „Pisma Lejli Erbil“ (turska književnica, 1931-2013), objavljenog 1995, pisma koja je pisala Feritu Edguu (turski književnik, pripovedač, pesnik, izdavač, 1936-2024) objavljena su pod naslovom „Her Şeyin Sonundayım“ (2010). Roman „Hladne noći detinjstva“ preveden je na francuski 2011, na italijanski 2015, i nedavno na srpski jezik.

Izvor: NOVI MAGAZIN, 12. mart 2026.